Subscribe

RSS Feed (xml)

Powered By

Skin Design:
Free Blogger Skins

Powered by Blogger

Tuesday, May 25, 2010

Тайгын дуун /хоёр/

Чандага шиг цагаан царайтай
Чандаганых шиг хархан нүдтэй
Чандаган цамцтай торомгор бүсгүй
Чандага адил оволзтол түгшээд
Чадалт гөрөөчинг шохоорхон ширтэнэ

Чадалтайд нь очдог омгийн заншлаар
Чандаган цээжээ түүнд өгчээ
Чандаган зүрхээ дотроо чагнаад
Чандаган өлгийтэй бяцхан үртэйгээ
Чармайн хүлээсээр өчнөөн уджээ

Чандага харагдамгүй цастайд явсан
Чадалт гөрөөчний хүйтэн цогцос
Чамархайндаа балтны сорвитой
Чарган дээр ирж явааг
Чандага шиг бүсгүй хэрхэн мэдэх вэ
Чарлаант учирлыг яахин зөгнөх вэ

Monday, May 24, 2010

Тайгын дуун /нэг/

Хөөмий мэт хөх тайгыг
Хөөмий мэт хөхөмдөг манан
Хөөмийлөх мэт ороогоод
Хөөмий мэт ангалын ёроолоор
Хөөмий мэт усан үсчээд
Хөөмий мэт энэ хөвчид
Хөөмий цууртай бий бийлээд
Хөөмий мэт хөмөн гуталтай
Хөөмий мэт гөрөөчин хархүү
Хөөмий мэт үндсэн сөөхийндөө
Хөөмий мэт дүнсээ нэрээд
Хөөмий мэт тойрон бийлэх
Хөөрхөн охидыг алмайран ширтэнэ.

Monday, May 10, 2010

Монкейгийн уралдаанд зориулав.

Амьдралд битгий бууж өгч өвдөг сөхрөөрэй залуусаа.
Миний амьдрал нэг хэсэг асуудал, бэрхшээлээр дүүрэн байсан юм.
1993 онд хайрт эмээ маань тэнгэрт харвав.
1994 онд аав маань бурхны орноо одлоо.
1995 онд ээж маань аргалд явчихсан.
1996 онд газар дээрх ганц эгч маань хүнд өвчинд ороогдоод, бүхэл бүтэн таван жилийн турш эмнэлэг домнологоор яваад арай хийж нэг юм хөл дээрээ боссон.
Яг тэр жил би хоё хөлгүй болсон юм.
Эгч бидэн хоёр оонын эвэр шиг хоёулхнаа улс.
Эгчийгээ хүнд өвчтэй байхад сургууль ном над утгагүй санагдаад, араваа дөнгөж төгсөнгүүт, эгчдээ хэлэлгүй ажил хийж бага ч болов амьдралд нь нэмэр болох гэж барилгын ажилчин болов.
Хоёр жил харвасан сум мэт өнгөрч, эгч маань ч халамжит хань, сайн хамт олныхоо буянаар хөл дээрээ бослоо.
Эгчийг эмнэлэгээс гарсны маргааш би барилга дээр ажиллаж байгаад, осол болж хөлөө хүнд юманд даруулаад, хоёр хөлгүй болсон.
Харин эгч хүргэн ах найз охин /миний эхнэр/ гурав миний төлөө сайн ч явсан.
Гурван удаа хагалгаанд орж хөлөө тайруулаад хоёр гуятайгаа үлдсэнээс хойш найман жилийг ардаа орхижээ.
Над энэ бүх бэрхшээлийн өмнө сөхрөх эрх байгаагүй.
Яагаад гэвэл ямарч хамаатан садангүй үлдэх эгч маань байна, бас хайртай эхнэр минь байна, голомт сахих нуган үр минь байна.
Энэ бүхнийгээ орхиод бэрхшээлд бууж өгч өвдөг сөхрөх эрх надаа байгаагүйээ.
Хэдэн жилийн өмнө эгч хүргэн ах хоёр ятгасаар ШУТИС-д эчнээгээр суралцаж төгслөө. Мэргэжил эзэмшиж ажил эрхлэх гэсэндээ бус, бусад хүмүүсд амьд байгаагаа, амьдрах итгэл дүүрэн багаагаа харуулах л гэж тэр юмаа.
Энэ бүхнийг бичиж байгаагийн учир нь, бусад хүмүүс, тэр дундаа залуус, бэрхшээлийн өмнө битгий сөхрөөсэй гэсэндээ билээ.
Та ядуу байж болно, баян ч байж болно.
Хамгийн гол нь өгөөмөр байгаарай.
Та өвчтэй ч байж болно, асуудалтай ч байж болно.
Гол нь тэвчээртэй байгаарай.
Та ууртай ч байж болно, эсвэл уурладаггүй ч байж болно.
Болж л өгвөл уучламтгай байгаарай.
Та эмзэг ч байж болно, хэрсүү ч байж болно.
Гол нь ухаалаг байгаарай.

Friday, April 30, 2010

Хэдэн шүлэг минь

Хэдэн шүлэг минь
Хэлхээтэй үгс минь
Шавхаж мушгимаар
Шал нойтон
Шараа болмоор
Шалдан нүцгэн
Шанагаар цохиулах
Шалтаг болмоор
"Шар хаданд" очих
Томилолт болмоор
Хуурай, нойтон
Худлаа, үнэн
Ус шиг
Сувс шиг
Хэдэн шүлэг минь
Хэлхээтэй үгс минь
Уур бармаар
Уцаарлаж тээршээмээр
Усы нь шавхмаар
Ураад хаямаар
Өрөөлөөс нуумаар
Өөрөөсөө ичмээр
Хэдэн шүлэг минь
Хэлхээтэй үгс минь
Хэзээ хаана
Хэрхэн яаж
Хэл нь чангарч
Хөлд орно доо
Хөөрхий дөө...
Ширэн нүүртэй эзнийхээ
Ширээний нүдийг эзэгнээд
Шийдсэн царайлаад хэвтэж л байхаас
Шидэл... гэж...
Хэдэн шүлэг минь
Хэлхээтэй үгс минь...

Thursday, April 29, 2010

Хайрын дуун

Хатан Сэлбийн жавар нь болбол хө
Хайруу өвлөөр чангарч байна хө
Хайртай хонгорын минь ааш нь болбол хө
Халуун зүрхийг чангаана л даа хө

Жирмэн Сэлбийн жаврыг нь  болбол хө
Жишүүлдэсхийгээд сөрнө л дөө хө
Жинхэнэ амраг чамайгаа л болбол хө
Жиндүүлчих вий гэж зовно л доо хө

Урсгал Сэлбийн жавар нь болбол хө
Уруул хацрыг хайраад л байна даа хө
Урьхан хонгорын хайр нь болбол хө
Уужаа нэвт  дулаацуулна даа хө

Wednesday, April 28, 2010

Эмээ

Миний эмээ Саяана гэж удган эмгэн байсан юм.
Хэдэн нас хүрснийг нь, бас хэзээ төрснийг нь би сайн мэддэггүй.
Нүүрээрээ дүүрэн үрчлээтэй тува эмгэн.
Аавыг өөд болохын урьд жил гэнэт бие барчихаж билээ.
Бие сайтай, хөнгөн шингэн эмээ байсан даа хөөрхий.
************
Жаахан байхдаа хэнгэрэгний дохиур нь гэх үстэй годгор юмнаас нь үхтлээ айдагсан.
Айх хэрэггүйээ, энэ чинь ид шидтэй дохиур байгаа юм, ханиад гриппийг ганцхан дохиод эдгээдэг юм, гэж ээж хэлснээс хойш тэрэнд нь бүр одоо хүртэл итгэсээр байдаг юм.
Манайхны хэн нэг нь халуурч бүлээрвэл эмээ тэр дохиураараа домноход үнэхээр л гайгүй болчих шиг санагддагсан.
************
Эгч бидэн хоёрыг өөрийнхөө натигай онгонд ойртуулна гэж байхгүй.
Саваагүйтээд нэг хэсэг тамхи татдаг байв.
Тэрнийг минь эмээ мэдчээд, ааваас нууж хааяа янжуур ширхэгээр өгнө.
*************
Онгоноо хааяа залахдаа ойлгохын эцэсгүй хэлээр, /бодвол тува хэл байсан байх/  толгой сүүл холбож, сөөнгөтөн шүлэглэх нь одоо ч санаанд илхэн байна.
Тэр үед нь үнэхээр  л ерэн есөн атаа тэнгэр буугаад ирэх шиг санагдаж, нэг тийм гэхийн тэмдэггүй сонин орчин бий болдог байж билээ.
Эмээгийн дуу хоолой эрс өөрчлөгдөж, эршүүд бас бурханлиг, цаанаа л нэг ариун тансаг болдогсон.
*************
Цагаан сараар эгч бидэн хоёрт "цэлбэн" хэмээх  тосонд чанасан бин бэлэглэдэг байлаа.
Одоо болтол, эгч бидэн тэр ёсы нь хаяхгүй гэж цагаан сарын битүүнд хүний тоогоор цэлбэн хийж тавьдаг.
Хийж тавих болгондоо эмээгээ байж тэсэхийн аргагүй ихээр санан дурсдаг даа.
*************
Яагаад ч юм эмээ маань үйл үртэсэнд баахан тааруухан.
Оёх шидэх юмыг ээж  эгч хоёр л амжуулдаг байв.
Үйл үртэсгүй ээжтэй болоод ч тэр юм уу, аав маань харин яг л эмэгтэй хүн шиг оёж шиднэ.
Бодвол эмээ маань ухаантай хүн болохоороо өөрийнхөө амжуулж чадахгүй юмыг ганц хүүдээ сургасан ч юм билүү.
*************
Одоо бодоод байхад ганц хүүгийнхээ  /тэр нь манай аав/  хойно орохгүй гэсэндээ өөрийнхөө шүтдэг тэнгэр шүтээндээ өөрийгөө даатгаж, ааваас урьтаж тэнгэрийн орондоо одсон ч юм шиг.
Эх хүн хүүхдийнхээ ард үлдэх шиг амьдын там хаана байх билээ.

Monday, April 26, 2010

Хөглөгөр их Алтай

Ханагар Алтайн ууландаа
Хаврын наран ээлээ дээ
Харцаараа сургасан аавыгаа
Санан санан дууллаа даа

Хөглөгөр Алтайн ууландаа
Хөхөөн дуу уянгаллаа
Хөгшин буурал ээжийгээ
Санан санан дууллаа даа

Холын Алтайн ууландаа
Хонхон цэцэг ганхлаа даа
Хоёр буурлаа санахаараа
Хоолойгоо эгштэл дууллаа даа