Subscribe

RSS Feed (xml)

Powered By

Skin Design:
Free Blogger Skins

Powered by Blogger

Friday, January 8, 2010

Анчин болсон түүх

Аюур өвгөн он гараад ерэн насны босгыг алхлаа.
Идэр залуудаа тэр нутаг усандаа нэртэй анчин байсан юм.
**************
Арван гуравны жил орохынхоо урьд өвөл аавынхаа цахиур буугаар буудаж сурчээ.
Хэрэм үнэгийг гаргаахаа болив.
Хулгана сарын дундуур, идэр есийн хүйтэн тачигнасан нэгэн өдөр, мал бэлчээрт гарсны дараа аавынхаа урт хар бууг хөндөлсүүлэн үүрээд, "Хөх эрэг"-ийг чиглэн шогшуулав.
Хөх эрэг гэдэг нь Үүрэг нуур луу түрж орсон гучаад алд орчим өндөр хадан цохио билээ.
***************
Цохионы орой дээр мацуулсаар гарч ирэхэд нар уулын толгойд очиж, мөсөн нуурын мандал, жаргах нарны туяанд гялтганан, хэмжээ хярхаггүй том болор адил үзэсгэлэнтэй харагдана.
Оройн жавар эхэлж, хүн морины амьсгал, мөсөн аялгуу дуулах мэт цангинан царгина.
Ер юм бүхэн, нуурын мөсөн мандлаас авахуулаад, цасан нөмрөгт хадан цохио, цохионы ар шилээр урсах жижигхэн голын уур цан савсуулсан харз, харзны эргийн цөөн хэдэн гацуур цөм мөсөн болор аялгуу дуулах мэт сонихон сэрэл мэдрэмж төрүүлнэ.
***************
Гэтэл цохионы өврөөр, нуурын мөсөн мандал дээгүүр арван хэдэн чоно гарч ирэв.
Чононууд цувран явах бөгөөд, хамгийн урьд өлөгчин нь бололтой, жавхайсан нарийхан биетэй чоно жарваганан шогшино.
Түүний араас, биеэр арай том чоно даган сайварлаж араас нь бусад нь цувран дагажээ.
Цуварч яваа чононууд, Аюурын нүдэнд ачаатай тэмээн цуваа шиг сүртэй харагдана.
****************
Аюур, гэнэт ангийн хорхой нь гозолзож, буудахаар шийдэв.
Цэнэглэж зэхсэн цахиур буугаа шийрлэж, хамгийн өмнө яваа өлөгчин чоныг хараалаад, дал хавсран хаж* орхив.
Ард нь яваа чононууд балмагдах мэт хоромхон зог туссанаа унаад өгсөн өлөгчинлүүгээ нэгэн зэрэг ухасхийн дайрч, тасар татан хаях нь тэр.
Тэгээд буун дуу гарсан цохионы зүг хар хурдаараа давхилдав.
Өлөгчингүй болж, бараг галзуурсан сүрэг чоно цохионы оройд бээцийн суугаа Аюурт өш хорслоо тайлахаар айсуй.
*****************
Айсуй чононуудаас сүнсээ хальтал айсан Аюур, яах учраа олохоо болиод, муу цахиур буугаа цэнэглэхээр дэмий л дарь, хорголжоо цувуулан хийгээд сүмбэдэх гэж оролдож байв.
Айснаасаа болоод хамаг бие нь салганан чичирч, түрүүчийн чоно ойртож ирээд, амьсгаа нь хүртэл сонсогдох шиг санагдлаа.
Хашгирах гэвч дуу нь үл гарна.
*****************
Буугаа сүмбэдэх гэж салгалан чичирч байхад нь, бууных нь бөгсөнд данхны чинээ чулуу цохигдон, таг таг гэж дуугарч байгааг анзаарлаа.
Нөгөө чулууг буугаараа түлхээд үзтэл, муухан хөдөлж байв.
Тэгэнгүүт хүчлэн түлхэж, дөхөж ирсэн түрүүчийн чононы өөдөөс, хадан цохионы уруу нөгөө чулууг өнхрүүлж орхив.
*****************
Өндөр дээрээс өнхөрсөн чулуу улам хурдаа аван ойж буусаар уруудахад, улангассан чононууд чулууны хойноос хөөцөлдөж, бүгд буцан харайлгацгаав.
Тэр хойгуур, Аюур буугаа ч авах сөгөөгүй морь луугаа унан тусан гүйж хүрээд, үсрэн мордож, гэрийн зүг галзуурсан юм шиг давхиуллаа.
*****************
Хэд хоногийн дараа, айдас хүйдсээ арай гарсан хойноо, Аюур нөгөө газраа ирж хаяж орхисон буугаа авах гэтэл, чононууд хондогы нь юу ч үгүй болтол химлэж хаяаад, энд тэндээ цусан толботой, царил мэт урт хар гол төмрийг нь л үлдээсэн байжээ.



*-Буудах гэсэн ойрд үг.


Saturday, January 2, 2010

Өдрийн тэмдэглэлээс...

Тэтгэврийн мөнгөө авах санаатай тэргэнцэр дээрээ эвхийгээд сууж байхад минь нэгэн бүдүүн хүүхэн дугаарын урдуур дайрч ороод тэнд байсан өрөөл татуу хэдийг амьд амьтан байна ч гэж тоолгүй /уг нь хэн нэгний тэтгэврийг авах санаатай л явах шиг болно лээ/ кассын бүсгүйг загнаж байгаад мөнгө тоолж аваад гарч одов.
*****************
Нилээн хүлээсний эцэст тэндээс гарч явахдаа довжооны шатнаас буух гэж мунгинаж байтал 19-20 орчим насны давжаахан залуу ирж туслаад нэгэн удаагийн зовлонгоос салгав. / Манай нийслэлийн албан газрууд тэргэнцэртэй болон, хараагүй хүмүүст зориулсан замтай болчихвол мөн ч олон хүн ерөөнө дөө тэднийг./
****************
Гэртээ харих санаатай мунгинаж байхад нилээн яаруу яваа болов уу гэмээр бүсгүй тэргэнцрийн хүйтэн төмөр бариулнаас халшралгүй түрсээр зам хөндлөн гаргаж өгөв.
****************
Байраа чиглэн гэлдэрч явах замдаа амарч байтал миний үеийн халамцуу залуу ирж, нийгмийн шаар шавхруугаар минь дуудаж агсрав.
Түүнийхээр бол Улаанбаатар, цаашлаад Монгол улсад байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэн нэртэй хоолны савнуудыг бүгдий нь устгачихвал л эх орон хөгжих юм байна.
***************
Сайн муу нийлж сав дүүрдэг гэдэг ч, хорвоо дэлхий дээр сайн нь муугаасаа хавьгүй илүү байх ёстой гэж итгэж бодож найдаж явдаг юм. Хорвоогийн тоос хөдөлгөж явахад минь бага ч атугай тус хүргэсэн хүмүүсийг ерөөж залбирч явдаг, харин нүүр лүү минь нулимж, бага зүйл дээр ч дээрэнгүй , эсвэл өрөвдсөн харцаар ширтэх хүмүүст хэзээ ч гомдож өширхөж явсангүй. Гомдлоо гээд ч яах вэ дээ. Бусдын буруу зөвийг шүүх эрх мэдэлтэй ч биш дээ.

Saturday, December 26, 2009

Алт

Тевер-Оолын амьдрал уг нь их тайван байсан юм.
Эхнэрий нь Анжима гэнэ.
Урьд улсынх байгаад хожим хувийнх болсон нэгэн компанид насаараа ажиллаж буй.
Хүүхдүүд нь том болцгоочихсон. Том нь хүнтэй суугаад хүүхэд гаргачихсан.
Хоёрдох охин нь сургуулиа дүүргээд хувийн нэгэн байгууллагад ажилд ороод, бас найз залуутай болчихсон,
Бага хүү нь аравдугаар анги.
***************
Тевер-Оолд нэг асуудал тулгарав.
Тулгарав ч гэж дээ өөрөө бий болгочсон.
Асуудлаа шийдэх гээд байраа барьцаалаад зээл авчихсан нь төлж барахын аргагүй өр болон босч ирэв.
***************
Уул нь тэр амьдарлаа өөрчилж, бусдын адил чинээлэг амьдарахыг хүсчээ.
Хүслээ биелүүлэхийн тулд алтны наймаа хийхээр шийдэж, бөөн мөнгө аваад Заамарыг зорьжээ.
**************
Хүсэхэд хясдаг орчлон хойно, төлөвлөсөн бүхэн санаснаар болсонгүй.
Хуучин наймаачдад гадуурхагдах, шийдсэн дээрэмчдэд эд зүйлсээ булаагдах, согтуу хөлчүү нинжа нарт дээрэлхүүлэх гэхчилэн элдвийн хатуужил үзсээр олсон алт ч үгүй, мөнгө төгрөг ч үгүй гар хоосон болов.
Харин өөртэйгээ адил хоосорсон нэг нинжатай найз болж, хоёул нийлэн өөрсдөө алт ухахаар болжээ.
***************
Жилийн нүүр үзэхэд, Тевер-Оолын байр банкны мэдэлд очиж, Анжима хүүхдүүдтэйгээ гудамжинд гарлаа.
Арван жилийн найз хүүхэн нь Анжиматай санамсаргүй тааралдаж, Таван буудалд байдаг өөрийнхөө хашаа байшинд манаачаар буулгаж туслажээ.
***************
Тевер-Оол нөгөө нинжатайгаа хамтарч, хүмүүсийн хаясан, эвдэлж амжаагүй нүхэнд орж алт хайдаг байв.
Олсон жаахан алт нь заримдаа хоногийн хоолонд ч хүрч дийлэхгүй байв.
Хоосон хонохгүйн тулд нөгөө хамтрагчтайгаа хоёул дэлгүүр түцнээс хоолны материал зээлдэг байлаа.
**************
Нэгэн өдөр хоёр найз аанай хүмүүсийн хаясан нүхэнд оржээ.
Найз нь нүхний ёроолыг ухаж, Тевер-Оол гадна нь гаргасан шороогоо татаж байлаа.
Гэтэл найз нь хонины шагайн чинээ алт олоод Тевер-Оолд хэлэхгүй өмдөндөө нуужээ.
**************
Найз нь олсон алтаа Тевер-Оолд мэдэгдэхгүйгээр авч зугатах аргаа боловсруулж байхад, Тевер-Оол хоногийн хоолоо яаж олох тухай, алт яаж олох тухай л бодож байв.
**************
Найз нь санамсаргүйгээр олсон алтаа унагачихав.
Үүнийг харсан Тевер-Оол анхандаа нүдэндээ итгэсэнгүй.
Сэхээ аваад юу болж буйг ойлгож ядаж байхад нь найз нь том гэгчийн чулуу аваад түүнлүү дайрлаа.
***************
Тевер-Оолыг нүхний ёроолд ухаангүй хэвтэж байхад нь эргүүлийн цагдаа азаар олжээ.
Бүтэн гурван жил газар ухаад, Тевер-Оол байр орон ч үгүй, найз ч үгүй, олсон алт мөнгө ч үгүй болсон байв.
**************
Анжима айлын хашаанд, хүүхдүүдээ хадамд гаргахы нь гаргаад, эхнэртэй болгохы нь болгоод зовохдоо зовоод, жаргахдаа жаргаад бор борог амьдралдаа гэдэс ходоод дундуур ч гэлээ сэтгэл цатгалан амьдарсаар...
Авааль нөхөр Тевер-Оол нь газрын гаваар орсон мэт сураг ч үгүй чимээ ч үгүй гурван жилийг ардаа орхив.
***************
Нэг өдөр таньдаг хүмүүсээсээ сурагласаар өөрсдийг нь олж ирсэн Тевер-Оолыг эхнэр хүүхдүүд нь сэтгэл шимшрэн хүлээж авлаа.
Тэд эр нөхрөө, эцгээ үүрд уучлав.
Хорвоод хамгийн үнэтэй алт эрдэнэс бол гэр бүл үр хүүхэд ажээ.
Тевер-Оол алт хайж хол явах шаардлага байгаагүй юмсанж.

Tuesday, December 22, 2009

Реквием

Харааны үзүүрт мэлтэлзэх Увс нуураа сэрээсээр
Санааны холын нутгаас
усны шувууд нь ирлээ дээ
Борооноос урьтаад явчихсан
аргалчин ижийгээ санаад аа
Хөдөөний бор хүү чинь аргаа бараад уйллаа даа

Хүдэнт Тагнын уулс нь ээ хүний нутгийн хангай даа
Будант цагийн аясыг ээ миний аав л дагав уу даа
Модот өндрийн цасыг ээ
арван тавантаа хайлахад даа
Хадат нутгийн овоондоо аавыгаа санаад уйллаа даа

Хоосонд одсон буурлуудаа үе үехэн санахад аа
Цаасанд бичсэн бодлуудаа хааяа нэгхэн сөхөөд өө
Дуусан дундардаггүй нулимсаа байя л гэж арчаад аа
Дуулим орчлонгийн үнэнтэй заавал эвлэрэх тавилантай

Аз жаргалын тухай хэдэн үг

Бусдад аз жаргал бэлэглээд өөрөө аз жаргалтай болдог хүмүүс байдаг.
Бусдын аз жаргалыг бусниулж үгүй хийчхээд өөрөө аз жаргалтай болдог хүмүүс байна
Шагналаар өвчилж, бүхий л амьдарлаа шагналд зориулж, авахгүй бол гомдон гонсойж, авчихвал аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.
Шагналыг зөвхөн бусдад өгч өөрөө аз жаргалтай болдог хүмүүс ч байна.
Бусдад халуун дулаан, сэтгэл сэргээх үг ганцыг болов ч хэлчихээд өөрөө аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.
Бусдад мөс шиг үг хэлж гомдоогоод, тэрнээсээ аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.
Бусдын аз жаргалаар бахархаж, өөрөө аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.
Бусдын аз жаргалд атаархаж, хорсол гомдлоо тайлж
аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.
Мөнгийг амьдарлынхаа утга учир болгоод, тэрнээс таашаал авч
аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.
Мөнгөний үнэ цэнийг уландаа гишгэж, өөртөө сохор зоос ч үлдээлгүй үрээд аз жаргалтай болдог хүмүүс байна.

Sunday, December 20, 2009

Хайрын тухай

Би есөн өрлөг шиг эр зоригтой биш, гэвч надад тэднийх шиг хайр бий.
Би Гитлер шиг харгис биш, гэлээ ч над түүний Ева Браунд дурласан шиг дурлал бий. 
Би Есенин шиг шүлэгч биш, гэхдээ над түүнийх шиг хайр бий.
Би та нар шиг эрүүл саруул биш, гэвч яг та нар шиг хайрладаг.
Би та нар шиг эрдэм мэдлэгтэй биш, гэхдээ яг та нар шиг дурладаг. 
Би бусад эрчүүд шиг царайлаг биш, гэвч тэдэнтэй адилхан сэтгэл зүрхтэй. 
Би Шварцнеггер шиг бие хаатай биш, яг Квазимодо шиг төрхтэй.
Гэвч яг тэдэн шиг хайрлаж дурладаг. 
Би Ромьео шиг оргилуун, цэл залуу биш, гэхдээ л тэр Жульеттад дурласан шиг би эхнэртээ дурласан.
Буддын гэгээрэл, Аллахын зөн билэг, Христийн хүч чадал надад байхгүйээ.
Гэвч тэднийх шиг энэрэн нигүүлсэх гал халуун зүрх сэтгэл надад бий.
Хайртдаа гал халуун дурлалаар дурлаж, харин бусдыг бурханы агуу энэрэлээр хайрлах болой.

Thursday, December 17, 2009

Асуулт...

Дуучин өөртөө зориулж дуулдаг уу?
Эсвэл өрөөлд зориулж дуулдаг уу?
Ятгах гэж дуулдаг уу? Янаглах гэж дуулдаг уу?
Яруу эгшигээр илбэдэх гэж дуулдаг уу?
**************
Бид яах гэж амьдарч байна вэ?
Бидний амьдарлын зорилго, шавьжныхаас юугаараа ялгаатай вэ?
Хэн нэгэн үрүү гар далайхад, бидний амьдралын утга өөрчлөгдөх үү?
Там хаана оршдог вэ? Диваажин хаана байдаг вэ?
**************
Асуултыг яах гэж асуудаг вэ?
Асуулт дуусвал амьдрал ямар болох вэ?
Хариулт юуны тулд байдаг вэ?
Хариулт ихэдвэл хүмүүс юу болох вэ?