Subscribe

RSS Feed (xml)

Powered By

Skin Design:
Free Blogger Skins

Powered by Blogger

Wednesday, January 27, 2010

Чи минь ээ

Сайвар жороо урсгалтай
Сагилийн цэнхэр гол минь ээ
Сайны ерөөлөөр учирсан
Бүсгүй хонгор чи минь ээ
Зүрхэн тольтоос холдоогүй
Зүүдэн дундаас салаагүй
Бүсгүй хонгор чи минь ээ
чи минь ээ

Харгиа халгиа урсгалтай
Харигийн цэнхэр гол минь ээ
Хайрын тавилангаар учирсан
Бүсгүй хонгор чи минь ээ

Зүрхэн тольтоос холдоогүй
Зүүдэн дундаас салаагүй
Бүсгүй хонгор чи минь ээ
чи минь ээ

Боргио долгио урсгалтай
Боршоон цэнхэр гол минь ээ
Борхон зүрхний амрагхан
Бүсгүй хонгор чи минь ээ

Зүрхэн тольтоос холдоогүй
Зүүдэн дундаас салаагүй
Бүсгүй хонгор чи минь ээ
чи минь ээ

Wednesday, January 20, 2010

Хөөрхий

Эргэн эргэн санагдах
Эрэгнэгийн уулс минь хөөрхий
Ээжийг минь орлоод үлдсэн
Хонгорхон эгч минь хөөрхий

Бодол бодлын дундаа
Богзгийн уулс минь хөөрхий
Борхон амьдарлын минь түшиг
Хонгорхон эгч минь хөөрхий

Үелзүүр холоос санагдах
Үүрэг нуур минь хөөрхий
Үүрч дүүрч өсгөсөн
Хонгорхон эгч минь хөөрхий

Нутаг зүгийн уулс нь
Нулимстай зүүдэнд хөөрхий
Нуур шиг сэтгэлээн дэлгээд
Настай эгч минь хөөрхий


Sunday, January 17, 2010

Мөргөлийн дуун

Сансрын салхи билүүдсэн
Арван гурван Алтай мину
Салгахын орноо одсон
Аавын минь заяагч сахиулсан мину

Хөврөн хөврөн нүүдэллэх
Хөвөн цагаан үүлс мину
Хөхөөрөөн даллаад хурайлдаг
Ээжийн минь заяагч сахиулсан мину

Түрхрэн түрхрэн шаагидаг
Түргэн урсгалт угаасан* мину
Түмэн дөрвөдийн мишээл
Турьхан хонгорын минь сахиулсан мину

Буурал сахлаа намируулсан
Нутгийн цагаан савдаг мину
Буруу энгэртээр** эрхэлсэн
Нуган үрийн минь сахиулсан мину

Мөргөж байна таньдаа би
Мөрөн дээр минь оршигтун
Буруу бүхнээс хамгаалагтун
Бусдыг энэрч сургагтун


*Угаасан ус, төрсөн газар гэсэн утга
**Буруу энгэртэй баривч өмсгөж энхрий хүүхдээ муу зүгийн эздээс хамгаалдаг ёс тувачуудад бий.

Tuesday, January 12, 2010

Хань минь

Өр зүрхний ганцхан хайр минь, өрөөсөн тал минь
Хань минь, ижил минь, хайраар зурсан эрхэм зураг минь
Тэнгэрлэг, эрхэмсэг, өнгөлөг царайлаг минь
Тэсвэр тэвчээрийн үлгэр жишээ минь

Өөрийгөө мартаж хайрласан хайр минь
Өөрөөсөө харамлаж хайрласан хайр минь
Өнийн зүүдээр дамжин ирсэн хань минь
Өрхний минь оосрыг насаараа даллах ижил минь

Хичнээн жил чамайгаа хайрлав даа
Хичнээн жил чамайгаа зовоов доо
Хичнээн жил чамайгаа жаргаав даа
Хичнээн жил бидэн хоёр цагийн шалгалтыг давав даа


Friday, January 8, 2010

Анчин болсон түүх

Аюур өвгөн он гараад ерэн насны босгыг алхлаа.
Идэр залуудаа тэр нутаг усандаа нэртэй анчин байсан юм.
**************
Арван гуравны жил орохынхоо урьд өвөл аавынхаа цахиур буугаар буудаж сурчээ.
Хэрэм үнэгийг гаргаахаа болив.
Хулгана сарын дундуур, идэр есийн хүйтэн тачигнасан нэгэн өдөр, мал бэлчээрт гарсны дараа аавынхаа урт хар бууг хөндөлсүүлэн үүрээд, "Хөх эрэг"-ийг чиглэн шогшуулав.
Хөх эрэг гэдэг нь Үүрэг нуур луу түрж орсон гучаад алд орчим өндөр хадан цохио билээ.
***************
Цохионы орой дээр мацуулсаар гарч ирэхэд нар уулын толгойд очиж, мөсөн нуурын мандал, жаргах нарны туяанд гялтганан, хэмжээ хярхаггүй том болор адил үзэсгэлэнтэй харагдана.
Оройн жавар эхэлж, хүн морины амьсгал, мөсөн аялгуу дуулах мэт цангинан царгина.
Ер юм бүхэн, нуурын мөсөн мандлаас авахуулаад, цасан нөмрөгт хадан цохио, цохионы ар шилээр урсах жижигхэн голын уур цан савсуулсан харз, харзны эргийн цөөн хэдэн гацуур цөм мөсөн болор аялгуу дуулах мэт сонихон сэрэл мэдрэмж төрүүлнэ.
***************
Гэтэл цохионы өврөөр, нуурын мөсөн мандал дээгүүр арван хэдэн чоно гарч ирэв.
Чононууд цувран явах бөгөөд, хамгийн урьд өлөгчин нь бололтой, жавхайсан нарийхан биетэй чоно жарваганан шогшино.
Түүний араас, биеэр арай том чоно даган сайварлаж араас нь бусад нь цувран дагажээ.
Цуварч яваа чононууд, Аюурын нүдэнд ачаатай тэмээн цуваа шиг сүртэй харагдана.
****************
Аюур, гэнэт ангийн хорхой нь гозолзож, буудахаар шийдэв.
Цэнэглэж зэхсэн цахиур буугаа шийрлэж, хамгийн өмнө яваа өлөгчин чоныг хараалаад, дал хавсран хаж* орхив.
Ард нь яваа чононууд балмагдах мэт хоромхон зог туссанаа унаад өгсөн өлөгчинлүүгээ нэгэн зэрэг ухасхийн дайрч, тасар татан хаях нь тэр.
Тэгээд буун дуу гарсан цохионы зүг хар хурдаараа давхилдав.
Өлөгчингүй болж, бараг галзуурсан сүрэг чоно цохионы оройд бээцийн суугаа Аюурт өш хорслоо тайлахаар айсуй.
*****************
Айсуй чононуудаас сүнсээ хальтал айсан Аюур, яах учраа олохоо болиод, муу цахиур буугаа цэнэглэхээр дэмий л дарь, хорголжоо цувуулан хийгээд сүмбэдэх гэж оролдож байв.
Айснаасаа болоод хамаг бие нь салганан чичирч, түрүүчийн чоно ойртож ирээд, амьсгаа нь хүртэл сонсогдох шиг санагдлаа.
Хашгирах гэвч дуу нь үл гарна.
*****************
Буугаа сүмбэдэх гэж салгалан чичирч байхад нь, бууных нь бөгсөнд данхны чинээ чулуу цохигдон, таг таг гэж дуугарч байгааг анзаарлаа.
Нөгөө чулууг буугаараа түлхээд үзтэл, муухан хөдөлж байв.
Тэгэнгүүт хүчлэн түлхэж, дөхөж ирсэн түрүүчийн чононы өөдөөс, хадан цохионы уруу нөгөө чулууг өнхрүүлж орхив.
*****************
Өндөр дээрээс өнхөрсөн чулуу улам хурдаа аван ойж буусаар уруудахад, улангассан чононууд чулууны хойноос хөөцөлдөж, бүгд буцан харайлгацгаав.
Тэр хойгуур, Аюур буугаа ч авах сөгөөгүй морь луугаа унан тусан гүйж хүрээд, үсрэн мордож, гэрийн зүг галзуурсан юм шиг давхиуллаа.
*****************
Хэд хоногийн дараа, айдас хүйдсээ арай гарсан хойноо, Аюур нөгөө газраа ирж хаяж орхисон буугаа авах гэтэл, чононууд хондогы нь юу ч үгүй болтол химлэж хаяаад, энд тэндээ цусан толботой, царил мэт урт хар гол төмрийг нь л үлдээсэн байжээ.



*-Буудах гэсэн ойрд үг.


Saturday, January 2, 2010

Өдрийн тэмдэглэлээс...

Тэтгэврийн мөнгөө авах санаатай тэргэнцэр дээрээ эвхийгээд сууж байхад минь нэгэн бүдүүн хүүхэн дугаарын урдуур дайрч ороод тэнд байсан өрөөл татуу хэдийг амьд амьтан байна ч гэж тоолгүй /уг нь хэн нэгний тэтгэврийг авах санаатай л явах шиг болно лээ/ кассын бүсгүйг загнаж байгаад мөнгө тоолж аваад гарч одов.
*****************
Нилээн хүлээсний эцэст тэндээс гарч явахдаа довжооны шатнаас буух гэж мунгинаж байтал 19-20 орчим насны давжаахан залуу ирж туслаад нэгэн удаагийн зовлонгоос салгав. / Манай нийслэлийн албан газрууд тэргэнцэртэй болон, хараагүй хүмүүст зориулсан замтай болчихвол мөн ч олон хүн ерөөнө дөө тэднийг./
****************
Гэртээ харих санаатай мунгинаж байхад нилээн яаруу яваа болов уу гэмээр бүсгүй тэргэнцрийн хүйтэн төмөр бариулнаас халшралгүй түрсээр зам хөндлөн гаргаж өгөв.
****************
Байраа чиглэн гэлдэрч явах замдаа амарч байтал миний үеийн халамцуу залуу ирж, нийгмийн шаар шавхруугаар минь дуудаж агсрав.
Түүнийхээр бол Улаанбаатар, цаашлаад Монгол улсад байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэн нэртэй хоолны савнуудыг бүгдий нь устгачихвал л эх орон хөгжих юм байна.
***************
Сайн муу нийлж сав дүүрдэг гэдэг ч, хорвоо дэлхий дээр сайн нь муугаасаа хавьгүй илүү байх ёстой гэж итгэж бодож найдаж явдаг юм. Хорвоогийн тоос хөдөлгөж явахад минь бага ч атугай тус хүргэсэн хүмүүсийг ерөөж залбирч явдаг, харин нүүр лүү минь нулимж, бага зүйл дээр ч дээрэнгүй , эсвэл өрөвдсөн харцаар ширтэх хүмүүст хэзээ ч гомдож өширхөж явсангүй. Гомдлоо гээд ч яах вэ дээ. Бусдын буруу зөвийг шүүх эрх мэдэлтэй ч биш дээ.

Saturday, December 26, 2009

Алт

Тевер-Оолын амьдрал уг нь их тайван байсан юм.
Эхнэрий нь Анжима гэнэ.
Урьд улсынх байгаад хожим хувийнх болсон нэгэн компанид насаараа ажиллаж буй.
Хүүхдүүд нь том болцгоочихсон. Том нь хүнтэй суугаад хүүхэд гаргачихсан.
Хоёрдох охин нь сургуулиа дүүргээд хувийн нэгэн байгууллагад ажилд ороод, бас найз залуутай болчихсон,
Бага хүү нь аравдугаар анги.
***************
Тевер-Оолд нэг асуудал тулгарав.
Тулгарав ч гэж дээ өөрөө бий болгочсон.
Асуудлаа шийдэх гээд байраа барьцаалаад зээл авчихсан нь төлж барахын аргагүй өр болон босч ирэв.
***************
Уул нь тэр амьдарлаа өөрчилж, бусдын адил чинээлэг амьдарахыг хүсчээ.
Хүслээ биелүүлэхийн тулд алтны наймаа хийхээр шийдэж, бөөн мөнгө аваад Заамарыг зорьжээ.
**************
Хүсэхэд хясдаг орчлон хойно, төлөвлөсөн бүхэн санаснаар болсонгүй.
Хуучин наймаачдад гадуурхагдах, шийдсэн дээрэмчдэд эд зүйлсээ булаагдах, согтуу хөлчүү нинжа нарт дээрэлхүүлэх гэхчилэн элдвийн хатуужил үзсээр олсон алт ч үгүй, мөнгө төгрөг ч үгүй гар хоосон болов.
Харин өөртэйгээ адил хоосорсон нэг нинжатай найз болж, хоёул нийлэн өөрсдөө алт ухахаар болжээ.
***************
Жилийн нүүр үзэхэд, Тевер-Оолын байр банкны мэдэлд очиж, Анжима хүүхдүүдтэйгээ гудамжинд гарлаа.
Арван жилийн найз хүүхэн нь Анжиматай санамсаргүй тааралдаж, Таван буудалд байдаг өөрийнхөө хашаа байшинд манаачаар буулгаж туслажээ.
***************
Тевер-Оол нөгөө нинжатайгаа хамтарч, хүмүүсийн хаясан, эвдэлж амжаагүй нүхэнд орж алт хайдаг байв.
Олсон жаахан алт нь заримдаа хоногийн хоолонд ч хүрч дийлэхгүй байв.
Хоосон хонохгүйн тулд нөгөө хамтрагчтайгаа хоёул дэлгүүр түцнээс хоолны материал зээлдэг байлаа.
**************
Нэгэн өдөр хоёр найз аанай хүмүүсийн хаясан нүхэнд оржээ.
Найз нь нүхний ёроолыг ухаж, Тевер-Оол гадна нь гаргасан шороогоо татаж байлаа.
Гэтэл найз нь хонины шагайн чинээ алт олоод Тевер-Оолд хэлэхгүй өмдөндөө нуужээ.
**************
Найз нь олсон алтаа Тевер-Оолд мэдэгдэхгүйгээр авч зугатах аргаа боловсруулж байхад, Тевер-Оол хоногийн хоолоо яаж олох тухай, алт яаж олох тухай л бодож байв.
**************
Найз нь санамсаргүйгээр олсон алтаа унагачихав.
Үүнийг харсан Тевер-Оол анхандаа нүдэндээ итгэсэнгүй.
Сэхээ аваад юу болж буйг ойлгож ядаж байхад нь найз нь том гэгчийн чулуу аваад түүнлүү дайрлаа.
***************
Тевер-Оолыг нүхний ёроолд ухаангүй хэвтэж байхад нь эргүүлийн цагдаа азаар олжээ.
Бүтэн гурван жил газар ухаад, Тевер-Оол байр орон ч үгүй, найз ч үгүй, олсон алт мөнгө ч үгүй болсон байв.
**************
Анжима айлын хашаанд, хүүхдүүдээ хадамд гаргахы нь гаргаад, эхнэртэй болгохы нь болгоод зовохдоо зовоод, жаргахдаа жаргаад бор борог амьдралдаа гэдэс ходоод дундуур ч гэлээ сэтгэл цатгалан амьдарсаар...
Авааль нөхөр Тевер-Оол нь газрын гаваар орсон мэт сураг ч үгүй чимээ ч үгүй гурван жилийг ардаа орхив.
***************
Нэг өдөр таньдаг хүмүүсээсээ сурагласаар өөрсдийг нь олж ирсэн Тевер-Оолыг эхнэр хүүхдүүд нь сэтгэл шимшрэн хүлээж авлаа.
Тэд эр нөхрөө, эцгээ үүрд уучлав.
Хорвоод хамгийн үнэтэй алт эрдэнэс бол гэр бүл үр хүүхэд ажээ.
Тевер-Оол алт хайж хол явах шаардлага байгаагүй юмсанж.