Дөрвөн цаг

   Хавар
Хүүхдийн цээлхэн инээдэнд хорвоо дэлхий бүлээсвээ
Хөндий талын цэцгүүд сэрвэсхийтэл ургаваа
Хүйлэн хөх зэрэглээ тодорч бүдгэрч наадваа
Хөхүүртэй цэгээ ганзагалсан морьтон шиг харагдваа
    Зун
Уулын модонд хөхөөн дуун цаанаа  нэг л уянгатай
Усны хөвөөнд том багагүй , чухам нэг л жаргалтай
Уяран дуулмаар хан хорвоогийн өнгө нь нэг л тодхон
Уйтгар гунигийг угаасан бороо нь хүртэл солонготой
    Намар
Найрын гурван сар нь хөхүүрээн аваад буцлаа
Намираа цагаан бороо хацар норгон урслаа
Настай ээжээ санасан нулимстай минь цуг урслаа
Насны шувуу санчиганд минь сөдөө наагаад нислээ
     Өвөл
Цасан хөнжил дэлхийг хучаад ачаа мэт хүндэрчээ
Цагийн модод цасыг  даахгүй гунихрах мэт бөгтийжээ
Өвөл цагаар хорвоо бүхэлдээ цайвар агаад буурайхан
Өвгөд эмгэдийн тэргүүн адил цаанаа нэг л бууралхан

Энэ юу вэ

Миний бичсэн шүлгэнцрүүд хэн нэгэнд нь хэрэг болсон бололтой.
Ханьдаа,  Охин минь гэсэн хоёр бичлэг маань өөр хүний нэрээр энэ долоо хоногийн "INFO TV" сэтгүүлийн эхний нүүрэнд хэвлэгдэж орхиж.
Энэ хулгай юу, юу вэ?

Бүүвэй бүүвэй

Алдрай бяцхан үр минь бүүвэй бүүвэй

Аз жаргалын цэцэгхэн   минь   бүүвэй бүүвэй

Хан хурмастын элчхэн    минь бүүвэй  бүүвэй

Хайртай жаахан охин минь бүүвэй бүүвэй

Дэгдээхий  жаахан үр минь бүүвэй бүүвэй

Дэлгэрч яваа цэцэгхэн  минь бүүвэй  бүүвэй

Дэлхийд ирсэн элчхэн минь бүүвэй  бүүвэй

Дэндүү хайртай охин минь бүүвэй бүүвэй

Энхрий  жаахан үр минь бүүвэй бүүвэй

Эрх нялх цэцэгхэн минь бүүвэй  бүүвэй

Энх амгалангийн элчхэн минь бүүвэй  бүүвэй

Мөнх тунгалагхан  охин минь бүүвэй бүүвэй

Жаргалтайн дэлгэр долоон сар

Долоон сар угаасаа монголчуудын сар бололтой.

Миний эргэн тойрныхон л долоон сар гарангуут догдлоод эхэлдэг юм.

Наадамдаа бэлдэх олныг харж догдолно.

Наадамчдыг харж догдолно.

*******

Хүүхэд байхдаа аавтайгаа үзсэн наадам санаанаас гардаггүй юм.

Аав маань өөрийн найз улсын зааны цүнхтэй хувцсыг барьж хөөргий нь өвөртөлчөөд намайг анхаарах сөгөөгүй бүсий нь мушгиж өндөлзөж суудагсан.

Хөөрхий талийгч заан тэр үед нэг их олон давахгүй ч гэлээ бас ч гэж түргэн шуурхай уран гоё барилдаанаа үзүүлсээр л байсан үе.

Сониноос тэр наадмаар заан, манай аавд хөөргөө бэлэглэсэн нь одоо ч байгаа.

********

Гучин наадам үзэхдээ өнөө жилийнх шиг урт, бас гоё наадам байгаагүй санагдана.

Арван хоёрны шөнө наадам дууслаа гэж бодсон чинь болоогүй байжээ.

Арван жилийн найзуудтайгаа Тэрэлжид өнгөрүүлсэн нэг хоног, энэ гучин жилийн хамгийн дурсамжтай өдрүүдийн нэг боллоо.

Миний хийсэн шорлого тэдэнд таалагдсан бололтой.

Харин тэдний маань жаргалтай, бага зэрэг халамцуу царай л намайг илүү жаргалтай болгож байв.

*********

Харин Тэрэлжийн голын усыг "нөгөө хоёр" хөлөөрөө туучихад, санаа дагаад ч тэр үү, сэрүүн тунгалаг урсгал нь бүх биеээр гүйх мэт тэр гэхийн тэмдэггүй таатай мэдрэмж төрж байлаа.

"Тий тий яасан хүйтэн ус вэ?" хэмээн намайг дуу алдахад найзууд маань хөгжилдөн инээлдэж байсан нь бас л нэг жаргал.

*********

Урьд нь зөвхөн гэр бүлээрээ наадамддаг байсан бол энэ жил найз нөхөдтэйгээ наадлаа.

Гучин жилийн тэртээ Баянаа аварга түрүүлж Цэрэнтогтох аварга үзүүрлэж байж.

Гучин жилийн тэртээ Тулгаа заан одтой хийморьтой сайхан барилдаж, хотол наадамчдаа шуугиулж байж.

Гучин жилийн тэртээ аав ээж хоёр минь жаргалтай болж байж.

Гучин жилийн тэртээ, улс монголынхоо хилийг сэтгэл зүрхээрээ манах нэгэн хөвүүн хорвоод мэндэлж байж.

Ай хөөрхий жаргалтайн дэлгэр долоон сар мину.

Монгол түмний минь долоон сар мину.

Аавын үнэр

Хэдэн үе дамжсаныг хэн ч үл мэдэх адууны саран тамга манайд бий.

Манай гэрийн гол шүтээний буланд, тэр тамга, бас “Даян гүү” хэмээх даавуун дээр зурсан бурхан, аавын бүс, хөөрөг мэтсийн цомхон зүйлс байдаг.

Даян гүү, саран тамга хоёр  ч яахав намайг мэдээ орсон цагаас манай гэрийн хойморт эмээгийн онго натигайтай цуг оршсоор ирсэн.

***********

Хэдэн жилийн өмнөөс, эгч маань бөөгийн сахиус авч, улаач болсноос хойш манайд, манай хойморт байх болсон юм.

Харин аавын бүс, хөөрөг хоёрыг би сайн дураараа шүтээн болгон тахисаар ирлээ.

Аавыгаа санахдаа би бүс хөөрөг хоёрыг нь үнэртдэг.

Чухам тэр агшинд, хорвоогийн хамгийн мундаг хүн болох, аавын минь амьд ахуйн үнэр хамар нармайд мэдрэгдэж, халуун бүлээн өвөрт нь тэврүүлэх мэт хачин сайхан мэдрэмж төрдөг  юм.

***********

Тэр мэдрэмжийн дотор, холын аянаас буцаж ирээд духан дээр минь үнэрлэн үнэсэх,  зүггүйтэхэд минь ороолгох тэлээний үнэр холилдон, ертөнцийн, үгээр хэлж дийлэшгүй  нэг тийм гэхийн аргагүй зүрх огшоосон үнэр ханхалдаг.

Тэнгэрийн орноо одоод арван хэдэн жилийг үдээд байхдаа ч  үнэрээрээ  намайгаа энхрийлэн эрхлүүлж, зандран загнах аав мину.

***********

Таныхаан, өвөг дээдсийнхээн гал голомтыг унтраалгүй сахин явахдаа, таныхаа сэтгэлд дотно тэр үнэрийг муу хүү чинь мартаагүй л явна.

Өдий идэр насандаа, үр хүүхдүүддээ мартагдахааргүй дурсамж үлдээж чадаагүй яваа бядуу хүүгээ аав минь өршөө.

Сыгыдай, Саяана хоёртоо өвөг дээсийнхээ хүн чанарыг л үлдээе дээ.

**********

Уул шугамандаа би эцэг хүн.

Харин миний үнэрийг хожим хойно үр ач минь мэдрэх болов уу.

Аврагч

Эмч залуу хариуцлага алджээ.
Үнэндээ  туршлага дутсан ч байж мэдэх.
Тэрээр хүнд өвчнөөр шаналсан  нэгэн бяцхан хөвүүнд буруу онош тавьж, буруу оношоороо эмчлээд үхэлд хүргэсэн аж.
*********
Хүүгийн эцэг эх болох  хос хоёр залуу галзуурахад ганц хуруу дутуу байлаа.
Хүүхэд нь буруу оношлогдсоноос болж эндсэн гэдгийг мэдсэнгүй.
Зүгээр өвчин хүндрээд, эмнэлэг эмч хоёрт дийлдсэнгүй л гэж ойлгоцгоожээ.
*********
Харин эмч залуу хариуцлага алдсанаа нуугаад өнгөрөв.
Уул шугамандаа түүний ажилладаг  тасгийнх нь бусад эмч нар хуйвалдаж өнгөрөөжээ.
Тэрнийхээ төлөөсөнд хамтрагч нараа баардуулж,  дайллаа.
Тасгийнхаа эрхлэгчид тусгайд нь бэлэг сэлт гардуулж, хойшдын замаа ч засаж амжив.
*********
Тасартлаа ууцгаасан эмч нар гэр гэртээ харьцгааж,  эмч  залуу ч гэрээ зүглэв.
Гэртээ иртэл,  саяхан ханилсан эхнэр нь цаг наргүй ажилтай эр нөхрөө хаяад арилжээ.
Цочиж, цочирдсон эмч залуу, эхнэрээ эргүүлж авч ирэхээр хадмынх уруугаа яарав.
Тэгээд  гараажаас машинаа асаан гарлаа.
*********
Налайхын замд аймшигт осол гарчээ.
Спорт загварын япон тэрэг, өөдөөс ирсэн ачааны том тэрэгтэй мөргөлдөөд, замын хажуу уруу онхолдож, хэд хэд хөрвөөгөөд базсан цаас шиг болчихсон байв.
Жолооч нь шал согтуу байх агаад, шамшийж орхисон машинаасаа гарч чадахгүй ухаан нь балартсан байлаа.
********
Аврагчид,  түргэний эмч, замын цагдаагийнхан бүгд тэр даруй хүрч очжээ.
Машины сэгэн дотроос жолоочийг нь гаргаж авах гэж бүх хүчээ дайчилцгаав.
Ямартаа ч хүн танихын аргагүй болчихсон жолоочийг амьтай голтой юм гаргаж авчээ.
Тэдний дотроос нэгэн шавилхан биетэй залуу бусдаас илүү идэвхийлэн ажиллаж,  дөнгөж гаргаж ирсэн жолоочид, хиймэл амьсгаа хийж ухаан оруулсан байна.
********
Үхэл хагацал гэдгийг биеэрээ мэдэрч хаширчихсан тэр аврагч, шавилхан биетэй залуу, бэртсэн жолоочийг үхчих вий гэхээс яс хавтайж байлаа.
Хэрэв үхчихвэл, бас нэгэн эх, нэгэн эцэг, нэгэн бяцхан үр, нэгэн халамжит хань өнчирч хоцрох болно гэж бодож байв.
Учир нь тэр хэдхэн хоногийн өмнө хайрт үрээсээ хагацаад өнчирч үлдсэн эцэг билээ.
*********
Жолооч залуу, олон сар хэвтэж эмчлүүлсний эцэст хөл дээрээ босчээ.
Өөрийнх нь амийг аварсан, аврах албаны гурван ажилтанд  баярласан талархсанаа илэрхийлэх гэтэл ямар ч боломжгүй болсон байжээ.
Галын аюулаас хүний амь аварч яваад хоёр нь хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн байлаа.
Үлдсэн нэг нь мөнөөхөн өөрийнх нь буруугаас эндсэн бяцхан хүүгийн аав байжээ.

Хогчин

Хөдөөнөөс хотод шилжиж ирсэн нэгэн эр байх.
Хоногийн хоолоо залгуулах гэж хог түүнэ.
Хэдэн жилийн өмнө нүүрлэсэн их зуднаар байдагаа бараад хот бараадсан нь энэ.
********
Хогноос юу эс гарах вэ дээ.
Шил, лааз, ундааны сав олдвол  өдрийн баяр л гэсэн үг.
Завааруулж хаясан тантангаас гарахгүй юм ч гэж байхгүй.
Холын хөдөөд эрдэнэ болмоор зарим юм энд өмхий ялгадасан дотор хэвтэх нь бий.
********
Хоолны үлдэгдэл, хатаагаад хаясан бүтэн талх, гутал хувцас, хэрэглэсэн хэрэглээгүй бэлгэвч, нялх хүүхдийн живхтэй ялгадас, томчуулын гялгар ууттай  өтгөн шингэн дундаас өөрт хэрэгтэйгээ ухаж төнхөж гаргаж авна.
Өдөржингөө хог түүгээд заримдаа, талхны ч мөнгөгүй харьдаг байхад,
 заримдаа хоёр гурван шуудай  ундааны сав, архины шилтэй буцах нь ч бий.
*********
Дунд баазын албан тушаалтай,  хээнцэр туяхан бүсгүй байх.
Нэгэн том даргын нарийн бичиг хийдэг хэрэг л дээ.
Залуухан, царайлаг, бие хаа  нуруу туруу гэж ёстой л хангайн согоо.
Загварын тайзан дээр гунхалзаж явмаар, эсвэл дэлхийн гоо бүсгүйчүүлтэй өрсөлдөж явмаар сайхан амьтан.
*********
Саяхь хүүхэн гэтэл энэ бүхэнтэй хавьцахгүй ажлаар хоолоо олж иднэ.
Дарга  нь   шударга  эр  хүн биш ажээ.
Даргын бусармаг явдал нэмэгдэх тутам, бүсгүйн өдрийн тэмдэглэл улам бүр "уншууртай"  болно.
Хааяа өдрийн тэмдэглэлээ сөхөж даргынхаа өнгөрсөн паянг сануулж мөнгө саана.
*********
Өдрийн тэмдэглэл өргөжих тусам бүсгүйн түрийвч зузаарна.
Түрийвч зузаарах тусам  авах идэхүйн шунал тачаалын гал нь улам дүрэлзэнэ.
Тэр хэрээр хэрэглээ нь ч тансагжина.
Хэрэглээгээ дагаад даргыг саах нь ч  улам даамжирна.
**********
Даргын бусармаг явдлуудаас бүсгүйн өдрийн тэмдэглэлд ороогүй үлдсэн зүйл огт байхгүй.
Авилга хээл хахууль, архидалт, хүүхэндэлт, аллага, дарамтлал гээд хорвоо дээр байж болох муу муухай бүхэн  бүсгүйд тэмдэглэгджээ.
Ёстой л хогийн тантан гэсэн үг.
Бүсгүй  энэ хогийн тантангаа өдөр бүр ухдаг болжээ.
**********
Хог түүдэг эр, ердөө л ажил олдохгүйн улмаас ар гэрээ тэжээх арга олсон нь тэр.
Гоо бүсгүй харин бусдын хогийг  ухахдаа тэндээс гарах өмхий самхайг огтхон ч үл анзаарна.